سوسیس و کالباس از عجیبترین و رمزآلودترین صنایع ایران است که شایعات بزرگی آن را محاصره کرده. چند ماه قبل فرصتی پیش آمد تا این ابهامات را برای خودم روشن کنم، اما اکنون میخواهم آن را برای شما هم بازگو کنم.
تماشای ویدئوی «سوسیس و کالباس زیرزمینی» که ماه آخر سال 91 آن را ساختم، حال خیلیها را خراب کرد و باعث شد تا دیگر به این محصولات پروتئینی لب هم نزنند. پیش از آن که توضیح دهم بعد از انتشار این ویدئو شاهد چه ماجراهایی بودم، باید چند نکته را بگویم:
در این سالها بزرگترین هدفی که همیشه آن را دنبال کردم، زندگی در شهر و جامعهای بود که همه در آن امنیت داشته باشند و شاد و سلامت کنار یکدیگر زندگی کنند، نه این که از هم طلبکار باشند و همیشه به دنبال دارو یا آدرس مطب پزشک باشند.
از سال 81 با جدیت به دنبال توقف خط تولید پراید بودم، اما موفق نشدم، چون هم این موضوع سیاسی است و هم این که خیلی از مردم عاشق آن هستند. وقتی هم برای افزایش آگاهی عمومی برای مقابله با شیوع بیماری کشنده آنفولانزای خوکی (H1N1) با لباس ضدآلودگی در شهر با شهروندان و کودکان صحبت میکردم، وزارت بهداشت من را یک بیمار روانی نامید که باید به تیمارستان برود. چهار سال است که یک قلپ هم از «RANI» ننوشیدم و در طول ماه فقط به اندازه یک قاشق سوپخوری سس قرمز مصرف میکنم.
شاید از نظر خیلیها زندگیام دشوار باشد، اما من سیاستمدار نیستم که همه حرفهایم با رفتارم متفاوت باشد. خودم هم باید به حرفی که میزنم، عمل کنم. مطالعات جدید نشان میدهد که 34.2 درصد مردم تهران از اختلالات روانی رنج میبرند و هیچ اقدامی برای درمان آن انجام ندادهاند. من نمیتوانم بقیه را به داشتن مشاور روانشناس دعوت کنم، اما بدون خجالت میگویم که خودم پیش مشاور میروم.
ویدئوی سوسیس و کالباس زیرزمین چرا ساخته شد؟
در اسفندماه 91 سایت خبری تحلیلی عصرایران از من خواست تا یک ویدئوی کوتاه درباره سوسیس و کالباس بسازم. از آنجایی که در این سالها این صنعت همواره شاهد حملههای کوچک و بزرگ بوده، تصمیم گرفتم از این فرصت بهره گیرم و اینبار بخشی از داستان سوسیس و کالباس را علنی کنم که پیشتر به آن اشارهای نشده بود.
چرا ویدئو ساختم؟
ما وقتی خارج از خانه پیتزا و ساندویچ میخوریم، نمیدانیم که در آشپزخانه آنجا از چه سوسیس یا کالباسی استفاده کردهاند. پیش خودتان محاسبه کنید یک فستفود بزرگ که هر روز 1000 پیتزا و 3000 ساندویچ سفارش میگیرد و به مشتری تحویل میدهد، به چه حجمی از سوسیس و کالباس نیاز دارد؟
بعضی فستفودها که ساندویچ هادتداگ را با قیمت خیلی خیلی ارزان میفروشند، سوسیس خود را از کجا خریداری میکنند؟ اصلا وقتی با اتوبوس سفر میکنید، آیا به فستفودهای استراحتگاههای بین راهی اعتماد دارید؟
این که یک کارخانه معتبر، محصولات گوشتی به آن ارزانی تولید کند، با عقل جور در نمیآید؛ اما اگر کارخانه معتبر نباشد، قضیه فرق دارد. همیشه این موضوع من را آزار میداد که گروهی از فستفودها از سوسیس و کالباس بدون نام و نشان استفاده میکنند اما کسی به آن اهمیتی نمیدهد. افراد سودجو و متقلب، در سولههایی که محیط آن بیشتر برای خم کردن ورقه آهنی برای ساختن یواشکی دیش ماهواره مناسب است، سوسیس و کالباس تولید میکنند و بعضی فستفودها هم از مشتریان ثابت محصولات کثیف و کشنده آنها هستند.
من در ویدئوی «سوسیس و کالباس زیرزمینی»، میخواستم هشدار بدهم که به بیشتر فستفودها اعتمادی نیست، اما با تاکید عصرایران، بر حسب روالی که در این سالها رواج داشته، باید لگدی هم به صنعت سوسیس و کالباس میزدم تا «مخاطبان اینطور تصور نکنند که خوردن سوسیس و کالباس روزمینی، خوب است»!
هیچ کسی نمیداند که کارگاههای غیرمجاز تولید سوسیس و کالباس از چه فرمول و موادی استفاده میکنند. برای این که بتوانم به کسانی که در هر فستفود ارزان و متروکه و بینراهی با اطمینان کامل پیتزا و ساندویچ میخورند به درستی هشدار بدهم که این کار خطرناک است، مجبور شدم دست به اقدامی بزنم که حال خودم را هم بهم زد.
هنگام تصویربرداری این پروژه باید به بدترین شکل ممکن هر تردیدی که درباره کارگاههای زیرزمینی مطرح بود را نشان میدادم. در خانه تنها بودم و حالم هم خیلی بد بود. دوربین را دست راستم گرفتم و با دست چپم دل و روده مرغ و هر نوع آشغال گوشتی که پیدا کرده بودم را داخل چرخگوشت میریختم. اعتراف میکنم که بعد از آن خودم هم تا مدتی نتوانستم حتی به هیچ سوسیس و کالباس مطمئن و معتبری لب بزنم. اما من نمیخواستم سوسیس و کالباس را زیر سوال ببرم. هدفم این بود که جامعه را نسبت به کارگاههای زیرزمینی آگاه کنم و این اتفاق رخ داد.
ماجراهای پس از انتشار ویدئو
ویدئو در سایت عصرایران منتشر شد و بسیاری از سایتها آن را بازنشر کردند. آنقدر حال همه بد شد که کسی متوجه نشد یکی از موزیکهای معروف «Justin Bieber» را در متن ویدئو به کار بردم. همزمان با وحشت عمومی که ایجاد شد، صاحبان مراکز غیرقانونی تولید سوسیس و کالباس هم احساس خطر کردند و به دنبال سازنده ویدئو افتادند [جزئیات آن را به دلایل قانونی اجازه ندارم که بازگو کنم].
وقتی درگیر فرار بودم، یک شب آقایی با موبایل من تماس گرفت و گفت که از طرف یک کارخانه سوسیس و کالباس تماس میگیرد. او من را برای بازدید از خط تولید دعوت کرد. بیدرنگ گفتم که فردا مناسب است و فرصت دارم. ساعت 6 صبح با اتومبیل خودش به دنبالم آمد تا با هم به کارخانه برویم.
چیزی که تا پیش از این در رسانهها مطرح شده، این بوده که مصرف سوسیس و کالباس مساوی با مرگ است. همیشه متخصصان تغذیه و پزشکان در گفتوگو با خبرگزاریها و روزنامهها احتمالات مختلفی را مطرح میکنند:
«اگر فسفات زیاد باشد، بیچاره میشوید»، «اگر نمک زیاد باشد سرطان میگیرید»، «اگر سوسیس و کالباس بخورید، میمیرید!»… اما همه آنها در مصاحبههایشان همیشه ابتدای هر جمله کلمه «اگر» را به کار میبرند، چون درباره قوانین و ضوابط صنعت سوسیس و کالباس اطلاعات کافی ندارند و بر اساس درسی که در دانشگاه خواندهاند، احتمالات مختلف را بیان میکنند.
تمام حجمهها علیه صنعت سوسیس و کالباس در حالی ادامه دارد که سرانه مصرف آن در ایران بسیار بسیار کمتر از اروپاست. خیلی از آنها حتی در وعده صبحانه هم سوسیس و کالباس مصرف میکنند، ولی برای ما همیشه از سوسیس و کالباس یک لولوی بزرگ ساختهاند.
توجه ضروری! من نمیگویم که همه پزشکان چرتوپرت میگویند، اما گاهی آنها اظهاراتی را بیان داشتهاند که اشتباه بوده و باعث شده به دادسرا فراخوانده شوند، اما این موضوعات در ایران رسانهای نمیشود.
همیشه در روزنامهها خوانده بودم که کارخانههای فسفات را با بشکه داخل خمیر سوسیس و کالباس خالی میکنند. اما چیزی که در کارخانه دیدم، متفاوت بود. در خط تولید، مصرف قطره به قطره فسفات را مانند فشنگهایی که در یک پادگان شلیک میشود، در یک گزارش دقیق ثبت میکردند. آن روز به هر جای کارخانه که دلم میخواست، سرک کشیدم و شوخی شوخی هر سوالی داشتم، پرسیدم. پس از آن در روزهای بعد بارها با مسئولان انجمن فرآوردههای گوشتی دیدار داشتم و درباره ابهامات صنعت سوسیس و کالباس از آنها پرسش کردم و به جوسازیهای رسانهها و پزشکان که بیشتر آن فقط جامعه را گمراه ساخته بود، پی بردم.
بخوریم یا نخوریم؟
ما در جامعهای زندگی میکنیم که وقتی در سریال تلویزیونی قرار است یک اتومبیل سمند را نشان دهند، با ایران خودرو تماس میگیرند و میگویند: «پول بده!» و هنگامی که با پاسخ منفی مواجه میشوند، هنگام مونتاژ روی لوگوی کله اسب جلو رادیاتور سمند را شطرنجی میکنند تا مثلا برای کارخانه سازنده آن تبلیغ نشود.
چند سال قبل هنگام بازبینی یک میزگرد تخصصی تلویزیونی متوجه شدند که چند جعبه دستمال کاغذی «نرمه» روی میز است. با کارخانه صنایع کاغذسازی نوظهور تماس گرفتند و با پررویی تمام گفتند: «ما یه میزگرد را تصویربرداری کردیم که محصول شما رویش وبده. پول بدهید تا پخش کنیم!» آنها هم گفتند: «این مشکل خودتان است!» بنابراین 20 دقیقه از تصاویر آن میزگرد تخصصی سانسور شد تا جعبههای دستمال کاغذی نرمه در آن مشخص نباشد.
حذف سوسیس و کالباس از سبد خوراک، کار راحتی نیست. اما میتوان آن را خیلی کم مصرف کرد. من خودم گاهی هوس سوسیس و کالباس را نمیتوانم سرکوب کنم، اما در هر فستفودی غذا نمیخورم و هر محصولی را نمیخرم. اما اکنون لازم میدانم اشاره کنم کارخانههای تولیدکننده فرآوردههای گوشتی که زیر نظر انجمن فرآوردههای گوشتی فعالیت میکنند، هرگز با تغییر فرمولاسیون و یا انتخاب مواد اولیه نامرغوب، رتبه و اعتبار تجاری خود را در معرض خطر قرار نمیدهند. اما کسی از اتفاقاتی که در کارخانههای خارج از این دایره رخ میدهد، خبری ندارد.
اکنون دهها کارخانه معتبر در کشور وجود دارد که محصولات متنوعی تولید میکنند، اما من با توجه به چیزهایی که در کارخانه «سولیکو» از نزدیک دیدم و هر از گاهی هم به آنجا سر میزنم، این میزان از اطمینان را پیدا کردم که خودم تنها محصولات آن را مصرف کنم و اگر هم کسی پرسید: «پس چی بخوریم؟»، همان سولیکو را که شناختهام را معرفی کنم. آنها به من گفتند که بازدید مشتریان از خط تولید آزاد است و متقاضیان میتوانند ثبتنام کند، برای همین هر از گاهی میتوانم دوستان بدبین خودم را برای بازدید از خط تولید به آنجا ببرم.
کسانی که نمیخواهند سوسیس و کالباس بخورند، همچنان به این روند ادامه دهند. اما کسانی که نگران هستند که کدام محصول را مصرف کند، من کارخانههای مورد تایید انجمن فرآوردههای گوشتی را توصیه میکنم، اما خودم فقط سولیکو میخرم و همان را به خانواده و دوستان معرفی کردهام.
من این جملهها که «همه کارخانهها آشغال تولید میکنند» و «سوسیس و کالباس خوب توی ایران نداریم» را دیگر نمیپذیرم، چون خیلی از ابهامات برایم روشن شده اما این وظیفه من نیست که همه آنها را بیان کنم. بهتر است تا کارخانههای تولیدکننده یا خود انجمن فرآوردههای گوشتی درباره این موضوعات با مردم صحبت کنند.
از فضولی داشتم می مردم و از اونجایی که این خانوم و آقا از همون روز اول سفر محبوب همه شده بودن، بیشتر کنجکاو بودم بدونم با این آرامش توی صورتش توی این همه هیاهو چی داره می خونه. 
دلمو زدم به دریا و پرسیدم ببخشید آقای ص چی دارین می خونین؟ ماشالله توی این شلوغی هم دارین ادامه می دین! 
ازم پرسید شما اهل کتاب خوندنین؟! گفتم کم و بیش. اما چون کتابدار هستم بنابر شغلم با کتاب سرو کار دارم و همیشه از مراجعین کتابخونه می پرسم چیا می خونن و چطوره؟! کتابو بست و جلدشو به سمت من گرفت و تونستم عنوانشو ببینم: گفتگو با خدا ! شاید اگه این کتاب دست آقای صاد نبود و یه آدم دیگه می خوندش برام اینقدر جالب نمی شد. اما به حدی ایشون و خانمشون با شخصیت و دوست داشتنی و متفاوت بودن که با خودم گفتم حالا بهترین فرصته که سر حرفو باز کنم و در مورد کتابایی که می خونن صحبت کنم و بعدش کمی از خودشون بپرسم، شاید سردبیارم چطور این همه خوبن؟ 
اینم مثل خیلی چیزای دیگه که یادم میره و فراموش می کنم از یادم رفت!
همینکه کتابو توی دستم گرفتم و عنوانش رو دیدم یاد آقای صاد افتادم و اون همه سفارشی که بهم کرده بود که این کتابو حتما حتما بخونم. دو سال گذشته بود از اون روز! من این کتابو کاملا فراموش کرده بودم اما خداوند مثل همیشه غفلت های منو ندیده گرفت و خودش این کتابو برام فرستاد. با هر صفحه ای که ازش می خونم بیشتر و بیشتر متوجه میشم چقدر نگاهم به زندگی اشتباه بوده و هی بیشتر و بیشتر از خودم شرمنده میشم. به خودم میگم دو سال پیش می تونستی زندگی و نگاه اشتباهتو به دنیا و آدمها تغییر بدی و غفلت کردی! 
